Motor Takozu Arızası Nasıl Anlaşılır ?

Motor bildiğiniz gibi birçok araçta ön tarafta kaputun altında bulunmaktadır. Motorun sabit bir şekilde orada durmasına yarayan ve motorun sessiz bir şekilde çalışarak aracın gerek duyduğu gücü üretmesi çok önemlidir. Sabit bir şekilde motorun durması için motor takozu veya kulağı çok büyük önem arz etmektedir. Yüksek kalite bir malzemeden üretilen bu parça az bir esneklik payına sahiptir.

Durduk yere kopma yaşanmaz ancak yolda giderken yüksek sarsıntılı olan noktalarda parçanın kopma veya dışında ki kauçuk’un aşınma riski vardır. Ancak ne olursa olsun kolay bir şekilde yerinde oynaması mümkün değildir. Ya da motorun aşağıya sallanmasına neden olacak kopukluk yaşanmaz.

Motor kulağın da arıza olduğunu anlamak için farklı yollar bulunmaktadır. Sıra ile bunları aktarmaya çalışalım. İlk olarak aracın rölanti halinde çalışırken motor kısmında yaşanan sarsıntının araç içerisinde fark edilmedi ile bu durum baş gösterir. Hareket halinde olduğunda gaza bastığınızda olduğundan daha yüksek bir sarsıntı yaşanacaktır. Sarsıntı çoğaldıkça daha çok tıkırtı ve şıkırtılar ortaya çıkacaktır. Eğer kulakta önemli bir hasar oluşmuşsa hareket halindeyken ön tarafta sallanma olacaktır. Bu da aracın yolda düz bir çizgide gitmesinin önüne geçecektir. Sarsıntı gözle dahi görülebilecek seviyeye gelebilir. Bu durum motor kaputu açıldığında rahat bir şekilde görülebilecektir. Bu noktaya dikkat etmek çok önemlidir.

Motor kulağında ki arıza sadece motorda titremeye veya sarsıntıya neden olmaz aynı zamanda araç içerisinde yer alan donanım da titreşimin neden olduğu sesler ortaya çıkabilir. Motor kulağının en büyük amacı araç içerisinde yaşanabilecek sarsıntıyı ve titreşimi emmesidir. Eğer bu görevi layıkıyla yerine getiremezse o parçanın kısa sürede değişmesi gerekir.

Bunun için herhangi bir oto sanayine gidebilirsiniz veya araç servisine giderek gerekli işlemin yapılmasını sağlayabilirsiniz. Motor kulağı sorunu çok sık rastlanan bir sorun değildir. Genelde dışında ki plastik madde de aşınma yaşanabilir. Bu da yüksek sıcaklık ve aşırı soğuk olduğu durumlarda yaşanan genleşme ve sertleşme nedeniyle yaşanır. Bu da parçanın yerinden kopmasına ve motorda sarsıntı oluşmasına neden olacaktır.

Motor Takozu Neden Arıza Yapar ?

Motor takozları (veya motor kulakları), sürekli olarak tonlarca ağırlıktaki motorun yükünü, burulma kuvvetini ve sarsıntısını göğüsleyen mekanik parçalardır. Kauçuk ve metalin birleşiminden oluşan bu parçaların arızalanmasına neden olan ana etkenler şunlardır:

1. Doğal Yıpranma ve Zaman (Ömür Faktörü)

Motor takozlarının ana maddesi kauçuktur (lastik). Kauçuk malzeme zamanla;

• Hava şartları,

• Sıcaklık değişimleri,

• Yaşlanma etkisiyle sertleşir, esnekliğini kaybeder, çatlamaya ve kırılmaya başlar. (Ortalama bir motor takozunun ömrü sürüş şartlarına bağlı olarak 80.000 – 150.000 km arasındadır.)

2. Motor Bölgesindeki Sıcaklık ve Yağ/Yakıt Sızıntıları

• Aşırı Isı: Motor bloğunun ve egzoz manifoldunun yüksek ısısı, takoz kauçuğunu sürekli “pişirerek” yapısını bozar.

• Sıvı Teması: Motor üst kapağından, direksiyon pompasından veya karterden sızan motor yağı, mazot veya antifríz takozun üzerine damlarsa kauçuğu yumuşatır, eritir veya çürütür.

3. Sert Sürüş ve Bozuk Yol Şartları

• Agresif Kullanım: Ani kalkışlar, yüksek devirde debriyajı aniden bırakmalar (patinaj çektirme) ve sert frenlemeler motorun şasi üzerinde şiddetle öne-arkaya yatmasına neden olur. Bu durum takozlara anlık devasa yük bindirerek yırtılmalarına yol açar.

• Sert Kasis ve Çukurlar: Bozuk yollarda yüksek hızla gitmek veya kasislerden freni bırakmadan sert geçmek, motorun yukarı-aşağı dikey sarsıntısını artırarak takozun metal birleşim yerlerinden kopmasına sebep olur.

4. Hidrolik/Sıvı Dolgulu Takozlarda Yağ Sızıntısı

Yeni nesil araçların birçoğunda titreşimi daha iyi emmesi için içinde özel bir sıvı barındıran hidrolik motor takozları kullanılır. Zamanla takozun dış kauçuk kılıfı delindiğinde veya çatladığında içindeki sıvı dışarı sızar. Sıvı boşaldığında takoz fonksiyonunu tamamen kaybeder ve metali metale çarpmaya başlar.

5. Diğer Takozların Arızalı Olması (Zincirleme Etki)

Genellikle bir araçta 3 veya 4 adet motor/şanzıman takozu bulunur. Takozlardan biri kırıldığında, motorun tüm ağırlığı ve esneme yükü geride kalan sağlam takozların üzerine biner. Kırık takozla gezmeye devam edilirse diğer sağlam takozlar da çok kısa sürede aşırı yükten dolayı arızalanır.

6. Kalitesiz (Yan Sanayi) Parça ve Hatalı Montaj

• Sıkı tork değerlerine uyulmadan, cıvataları aşırı veya gevşek sıkılarak yapılan montajlar,

• Standartlara uygun üretilmemiş, kauçuk kalitesi düşük yan sanayi takoz kullanımı takozun birkaç ay içinde tekrar bozulmasına neden olur.

Özetle: Motor takozu mekanik bir sarf malzemesidir. Yılların getirdiği yorulma, yağ sızıntıları ve agresif sürüş stili takozun düşmanıdır.

Motor Takozu Bozulursa Ne Olur?

Motor takozu (motor kulağı) bozulduğunda veya kırıldığında, motor şasi üzerinde serbestçe hareket etmeye başlar. Bu durum sadece konforunuzu bozmakla kalmaz, zamanında müdahale edilmezse araçtaki diğer mekanik ve elektronik aksamlara da zincirleme zarar verir.

Arızalı motor takozuyla gezmeye devam edildiğinde yaşanacak başlıca sorunlar şunlardır:

1. Kabinde Dayanılmaz Titreşim ve Gürültü

Motorun sarsıntısını emen kauçuk/hidrolik yapı işlevini kaybettiği için, motorun tüm çalışma titreşimi doğrudan şasiye ve kabine iletilir. Rölantide beklerken direksiyon, koltuklar, vites kolu ve göğüslük aşırı derecede titrer ve plastik aksamlardan tıkırtı sesleri gelir.

2. Kalkışlarda ve Vites Geçişlerinde Sert Vuruntu

Gaza her bastığınızda, ayağınızı gazdan çektiğinizde veya vites değiştirdiğinizde motor öne veya arkaya doğru şiddetle yatar. Bu durum aracın altından “küt” / “tık” şeklinde metalik bir vuruntu sesinin gelmesine ve aracın silkelemesine neden olur.

3. Şanzıman ve Aks Tesisatında Hasar (Zincirleme Maliyet)

• Aks Kasmaları: Motor yatık durduğu veya aşırı sallandığı için motordan tekerleklere güç ileten aksların açısı bozulur. Bu durum aks kafalarının bozulmasına, aks körüklerinin yırtılmasına ve sürüş esnasında bilye uğultusuna yol açar.

• Vites Geçiş Zorluğu: Manuel araçlarda vites mekanizması (vites halatları/çubukları) kastığı için vitesler zor geçmeye veya vitesten atmaya başlayabilir.

4. Egzoz Tesisatının Çatlaması ve Yırtılması

Egzoz sistemi motora sabittir. Motor takozu kırık olduğu için motor aşırı sallandıkça egzoz borularını, esnek egzoz körüğünü (fleksipil) ve egzoz manifoldunu zorlar. Zamanla egzoz körüğü yırtılır veya manifold çatlayarak dışarıya gaz ve yüksek ses sızdırır.

5. Kablo, Hortum ve Radyatör Hasarları

Motorun yerinden aşırı esnemesi;

• Turbo hortumlarının, radyatör su hortumlarının çıkmasına veya gerilerek delinmesine,

• Motor elektrik tesisatındaki kablo demetlerinin gerilerek kopmasına veya şasiye sürtüp kısa devre yapmasına neden olabilir.

6. Diğer Takozların Kısa Sürede Kırılması

Bir motor takozu kırıldığında, motorun tüm ağırlık dengesi bozularak yük sağlam kalan diğer takozlara biner. Arızalı takoz değiştirilmezse, kısa süre sonra kalan sağlam takozlar da aşırı yükten dolayı teker teker kırılır.

Özetle: Motor takozunun kendisi nispeten uygun fiyatlı bir sarf malzemesidir. Ancak kırık takozla uzun süre gezmek egzozdan akslara, hortumlardan şanzımana kadar çok daha pahalı arızalara davetiye çıkarır. Bir veya daha fazla takoz bozulduğunda vakit kaybetmeden değiştirilmesi gerekir.

Arızanın Motor Takozunda Olduğu Nasıl Tespit Edilir ?

Motor takozunun (motor kulağının) arızalı olup olmadığını anlamak için servise gitmeden önce kendi başınıza yapabileceğiniz son derece pratik ve kesin test yöntemleri vardır.

İşte arızanın doğrudan motor takozundan kaynaklandığını doğrulamanız için izleyebileceğiniz adım adım tespit yöntemleri:

1. İki Kişilik “Durağan Yük” (Stall) Testi (En Kesin Yöntem)

Bu test, motorun yük altındaki esneme miktarını gözle görmek için yapılır. Yanınıza bir yardımcı alarak şu adımları izleyebilirsiniz:

1. Aracın kaputunu açın ve yardımcınızı direksiyon başına geçirin.

2. Aracı çalıştırın ve el frenini sonuna kadar çekin (ek güvenlik için ayak da fren pedalında olmalı).

3. Manuel Araçlar İçin: Yardımcınız aracı 1. vitese taksın, debriyajı kavrama noktasına getirirken hafifçe gaza bassın (araç kalkmaya çalışsın ama hareket etmesin). Ardından aynı işlemi Geri (R) vitesi için tekrarlasın.

4. Otomatik Araçlar İçin: Sol ayak frene tam basılıyken vitesi D konumuna alıp hafifçe gaza bassın, ardından R konumuna alıp aynısını yapsın.

5. Gözlem: Siz önden motoru izleyin. Motor rölantiye göre birkaç santimden fazla aşırı öne veya arkaya yatıyorsa ya da vites geçişinde sertçe sıçrıyorsa, motor takozunuz kesin olarak kopmuş veya yırtılmıştır.

Güvenlik Uyarısı: Test sırasında kesinlikle aracın tam önünde durmayın, daima yan çamurluk hizasından kaputun içine bakın.

2. Kaput Altı Görsel İnceleme (Fiziki Kontrol)

Aracı güvenli bir şekilde park edip motor soğuduktan sonra bir fener yardımıyla takozları inceleyin:

• Kauçuk Çatlakları/Yırtılma: Takozun metal şasi ile birleştiği kısımdaki kauçuk (lastik) yüzeyde derin çatlaklar, kopmalar veya ayrışmalar var mı bakın.

• Hidrolik Sıvı Sızıntısı: Aracınızda hidrolik (sıvı dolgulu) takoz varsa, takozun etrafında veya alt tarafında koyu renkli, yağlı bir sıvı sızıntısı arayın. Sıvı aktıysa takoz patlamıştır.

• Metalin Metale Teması: Takozun kauçuk kısmı tamamen ezildiği için takozun metal gövdesi şasiye değiyor mu kontrol edin. Aradaki boşluk sıfırlanmışsa takoz ömrünü tamamlamıştır.

3. Manivela / Levye ile Boşluk Kontrolü

Aracınızı düz bir zemine alıp motoru kapatın.

1. Bir levye, uzun tornavida veya manivela çubuğunu motor takozunun bağlı olduğu metal braket ile şasi arasına dikkatlice takın.

2. Hafifçe güç uygulayarak motoru yukarı/yana doğru kanırtın.

3. Sağlam bir takoz, esnek ama sert bir direnç gösterir ve hemen geri toparlar. Eğer takoz çok rahat hareket ediyor, ekseni etrafında oynuyor veya lokurtu/tıkırtı sesi çıkarıyorsa içindeki kauçuk doku parçalanmıştır.

4. Sürüş Esnasındaki Belirtileri Değerlendirme

Test imkanınız yoksa sürüş esnasında şu 3 spesifik duruma odaklanın:

• Klima Açma Testi: Araç rölantideyken klimayı açın. Klima kompresörü devreye girdiğinde direksiyon ve göğüslükteki titreşim birdenbire katlanarak artıyorsa takozlar sönümleme yapamıyordur.

• Kasis/Kalkış Testi: Düz yolda kalkış yaparken veya kasisten geçerken ayağınızı gazdan çekip aniden bastığınızda alt taraftan “KÜT” şeklinde tek bir metalik vuruntu geliyorsa, alt motor takozu (şanzıman alt kulağı/tork kolu) kopmuştur.

• Vites Kolu Hareketi: Gaza bastığınızda veya gaza basıp bıraktığınızda vites kolu gözle görülür şekilde öne-arkaya sallanıyorsa motor şasi üzerinde sabit duramıyor demektir.

Arıza Belli Olduktan Sonra Ne Yapılmalı?

Arızanın motor takozunda olduğunu tespit ettiyseniz, değişimi geciktirmemeniz önerilir. Tek bir takozun bozuk olması motorun ağırlık dengesini bozarak diğer sağlam takozların, egzoz körüğünün ve aksların da kısa sürede bozulmasına yol açar.

Motor Takozu Nasıl Değiştirilir ?

Motor takozu (motor kulağı) değişimi, mekanik olarak çok karmaşık görünmese de motor ağırlığını güvenli bir şekilde askıya almak veya alttan desteklemek gerektiği için yüksek dikkat isteyen bir işlemdir.

Adım Adım Motor Takozu Değişimi

 

Hayati Uyarı: Hidrolik krikoyu asla doğrudan metal metale gelecek şekilde kartere temas ettirmeyin. Karter alüminyum veya ince sac olduğu için kolayca delinebilir veya çatlayabilir. Mutlaka yükü dağıtacak geniş bir ahşap takoz kullanın.

Motor takozu vuruntu yapar mı?