Sekman atılan motor ne kadar gider ?

Uzun süreli kullanımda ve yaş olarak ilerleyen araçlarda yağ eksiltme ve su eksiltme gibi durumlar sıklıkla oluşan gelişmelerdir. Bu tip durumlarda aracınızla ilgili ustanıza giderek ne gibi bir durum olduğunu anlamak ve masraf ne ise ödeyerek aracınızın tekrar eski haline dönmesini istersiniz. Yukarıda saydığımız durumlarda ise genellikle segman atma dediğimiz motor içinde bir takım değişimler ile aracınızın oluşan sorunlarına kalıcı olarak çözüm sunmaktadır. Bu şekilde aracınızdaki yağ ve su eksiltme, yakma durumları ortadan kaldırılmış olacaktır.

Segmanlar genel olarak motorlarda bulunan piston ile silindir arasında sızdırmazlığı sağlayan halka biçimindeki motor elemanlarından biridir. Segmanlar motor içinde yağ ve hava kaçırma durumlarını ortadan kaldırmak amacıyla pistonların etrafında bulunmaktadır. Ayrıca segmanlar iyi bir şekilde gaz sızdırmazlığı sağladığından araçta yanma odasındaki gazların kartele dolmasını da başarılı bir şekilde engellemektedir. Bir diğer önemli görevi ise segmanlar silindir içinde yer alan yağları sıyırarak buradaki yağların tutuşup alev almasını engellemektir. Pistonlarda oluşan yüksek sıcaklıklarda engellenerek pistonların daha verimli çalışmasını sağlamaktır.

Segmanlar motorlarda pistonlu ortamlarda kullanılarak yukarıda bahsettiğimiz birçok hayati konuda önemli bir rol almaktadır. Segmanlar, piston ile silindirler arasındaki ilişkini daha iyi olmasını sağlamak için bulunmaktadır. Segmansız bir motor düşünüldüğünde motor içinde sızdırmalar hat safa da olacak bu şekilde motorun verimli çalışması ortadan kalkacaktır. Ayrıca pistonların sürtünmesi ile içerideki yağlar ısınarak alev alması durumu da ortaya çıkacaktır. Segmanlar sadece araba motorlarında değil asıl olarak piston ile çalışan birçok motor tipinde de bulunur ve benzer görevi görmektedir.

Segmanlar ile ilgili olarak toparlamak gerekirse önemli bir takım özelliklerini şu şekilde belirtebiliriz:

İlk olarak kompresyon adını verdiğimiz piston ve silindir arasında çalışmadan dolayı doğan gazların kartele inmesini engelleyen bir yapıya sahip olduğunu belirtmeliyiz. Bu gazların kartele inmesi durumunda kartel ve yapısına çeşitli zararlar verebileceğinden bu özelliğin kartel için son derece önemli olduğunu belirtmeliyiz. Bir diğer önemli özellik ise piston ve silindir arasında doğacak olan sürtünme nedenli sorunlar segmanlar ile ortadan kaldırılmaktadır. Bu şekilde motor içinde piston aşınması engellenmiş olacaktır.

Gelelim araçlarda segman atma işlemine. Segman atma işlemi tüm motor tiplerinde oluşan belirteler gibi arabalarda da aynı belirtiler sebebiyle yapılmaktadır. Araçta ciddi manada artan yağ ve su eksiltme, motorda üfleme yapma gibi durumlarda araca segman atmak kaçınılmaz bir yöntem olarak karşımıza çıkmaktadır. Aracınızın segman atma yöntemi sonrasında genellikle ustalar ve yetkili servis tarafından ne kadar kilometre yol gidebileceği belirtilmektedir. Genellikle araç ortalama 100.000-200.000 kilometre aralığında yolu segman atıldıktan sonra gidebilmektedir. Fakat burada ustanın ve yetkili servisin genel motor durumuna göre belirteceği ortalama kilometre değişim gösterebilecektir. Bu bakımdan genel motor durumuna göre aracınız segmandan sonra belirli bir kilometre sorunsuz kullanılabilecektir.

Motora hangi durumlarda sekman atılması gerekir ?

Motora segman (sekman) atılması, piston segmanlarının işlevini yitirmesi nedeniyle motorun silindir kompresyonunu kaybetmesi ve motor yağının yanma odasına sızması durumlarında gerekir.

Segman atılması gereken başlıca durumlar şunlardır:

1. Motorun Yağ Yakması ve Egzozdan Mavi Duman Çıkması

Piston üzerindeki yağ sıyırma segmanı aşındığında veya esnekliğini kaybettiğinde, silindir cidarlarındaki yağı süzemez. Yanma odasına sızan motor yağı yakıtla birlikte yanar. Bu durumun en belirgin göstergesi, özellikle ivmelenirken veya gaza yüklendiğinizde egzozdan mavi/gri duman çıkması ve motor yağı seviyesinin eksilmesidir.

2. Kompresyon (Sıkıştırma) Kaybı ve Çekiş Düşüklüğü

Kompresyon segmanları aşındığında, silindir içindeki sıkıştırılmış hava-yakıt karışımı kartere doğru sızar (blow-by). Bu durum motorun sıkıştırma oranını düşürür ve şu belirtilere yol açar:

• Motor çekişinin ve gücünün hissedilir şekilde düşmesi.

• Aracın özellikle yokuşlarda zorlanması.

• Yakıt tüketiminin belirgin şekilde artması.

3. Yağ Kapağından veya Çubuğundan Duman/Üfleme Gelmesi

Aşınmış segmanların arasından kartere sızan yüksek basınçlı gazlar, karter içindeki basıncı artırır. Motor çalışırken yağ çubuğu çekildiğinde veya yağ dolum kapağı açıldığında yoğun bir duman, yağ sıçratması veya üfleme görülür (halk arasında “motor üflüyor” olarak tabir edilir).

4. Buji Veya Yanma Odasının Yağlanması

Benzinli araçlarda yanma odasına giren yağ, bujilerin tırnakları üzerinde birikir ve bujiyi yağlar. Bu durum ateşleme bozukluğuna, motorun teklemesine veya silindirlerden birinin çalışmamasına (misfire) neden olur.

Segman Atmak (Yarı Rektefiye) Yeterli midir?

Segman değişimi, silindir bloğunda ve pistonlarda aşırı çizik veya ovalleşme (deformasyon) olmadığı durumlar için geçerli bir çözümdür.

• Piston ve Silindir Bloğu Sağlıklıysa: Sadece piston segmanlarının, kol yataklarının ve supap gayt/contalarının değiştirilmesiyle (segman atma) sorun çözülebilir.

• Silindir Görevi Görünmeyecek Kadar Aşınmışsa: Eğer silindir cidarında derin çizikler, kanallar veya ovalleşme varsa, sadece segman atmak kısa süre sonra aynı sorunun tekrarlanmasına yol açar. Bu durumda silindirlerin rektefiye edilmesi (rekorlanması/honlanması) ve komple motor revizyonu gerekebilir.

Segman atma (yarı rektefiye) ile komple motor rektefiyesi arasındaki farklar nelerdir?

Segman atma (yarı rektefiye) ile komple motor rektefiyesi arasındaki temel fark; işlemin kapsamı, müdahale edilen parçaların sayısı ve silindir bloğundaki aşınma durumuna göre yapılan rektefiye (işleme) derinliğidir.

İşlemlerin Detaylı Farkları

1. Segman Atma (Yarı Rektefiye)
Bu işlemde motorun üst kapağı (silindir kapağı) ve alt karteri sökülür. Pistonlar yukarı çıkarılır.

Silindir Durumu: Silindir duvarlarında derin çizik, kanal veya ovalleşme (eğrilik) olmamalıdır.

Yapılan İşlem: Eski aşınmış segmanlar pistonlardan çıkarılır, piston kanalları temizlenir ve standart ölçüdeki yeni segmanlar takılır. Silindir duvarlarına yeni segmanların alışması için hafifçe honlama (çizik atma) yapılır.

Risk: Eğer silindir cidarında fark edilmeyen bir ovalleşme veya mikron düzeyinde aşınma varsa, yeni takılan dairesel segmanlar silindire tam oturmaz. Motor kısa bir süre (10.000 – 20.000 km) sonra tekrar yağ yakmaya başlayabilir.

2. Komple Motor Rektefiyesi
Bu işlemde motor araçtan tamamen indirilir ve en küçük cıvatasına kadar dağıtılır.

Silindir Durumu: Silindir bloğunda aşınma, çizik veya ovalleşme mevcuttur.

Yapılan İşlem: Motor bloğu rektefiyeci rekor tezgahına girer. Silindirler bir üst ölçüye (örneğin 0.25 mm veya 0.50 mm) genişletilerek pürüzsüz hale getirilir. Genişletilen bu yeni silindirlere uygun over-size (büyütülmüş) yeni pistonlar ve segmanlar takılır. Krank mili işlenir, ana yataklar ve kol yatakları yenilenir, silindir kapağı ve supap mekanizması tamamen sıfırlanır.

Sonuç: Motor kompresyon değerleri ve çalışma toleransları açısından fabrika çıkış standartlarına sıfırlanmış olur.

Motor rektefiyesi veya segman atma işleminden sonra rodaj nasıl yapılmalıdır?

Motor rektefiyesi veya segman atma (yarı rektefiye) işleminden sonra yeni takılan segmanların, pistonların, supapların ve yatakların birbirine uyum sağlaması ve mikron düzeyindeki yüzey pürüzlerinin aşınarak oturması için rodaj süreci hayati önem taşır.

Doğru yapılmayan bir rodaj, motorun ömrünü kısaltır, erken yağ yakmasına veya performans düşüklüğüne yol açar.

Rodaj Sürecinde Dikkat Edilmesi Gereken Diğer Noktalar

• Motor Isınmadan Hareket Etmeyin: Aracı ilk çalıştırdığınızda yağın tüm kanallara ulaşması için rölantide 30–60 saniye bekleyin. Motor çalışma sıcaklığına gelene kadar vites geçişlerini ve devri düşük tutun.

• Rölantide Uzun Süre Çalıştırmayın: Aracı rölantide saatlerce çalıştırmak doğru bir rodaj yöntemi değildir. Düşük yağ basıncı ve yetersiz gaz yükü nedeniyle segmanlar silindire yeterince basamaz ve “yüzey camlaşması” (honing glaze) oluşabilir.

Rektefiye sonrası rodaj döneminde ne tür motor yağı kullanılmalıdır?

Rektefiye veya segman atma sonrasındaki ilk rodaj döneminde mineral tabanlı (sentetik olmayan) veya özel rodaj yağları (Break-in Oil) tercih edilmelidir.

Tam sentetik yağlar sürtünmeyi aşırı derecede düşürdüğü için rodajın temel amacı olan segmanların silindir duvarlarına sürtünerek mikron düzeyinde uyum sağlamasını (oturmasını) engeller.

Rodaj Yağı Seçim Standartları

1. İlk 1.000 km (İlk Alıştırma Evresi)

• Yağ Tipi: Kaliteli bir Mineral Motor Yağı veya yüksek ZDDP (Çinko/Fosfor) içeren Özel Rodaj Yağı (Break-in Oil) kullanılmalıdır.

• Viskozite (Kalınlık): Aracın orijinal fabrika değerine uygun viskozitede (örneğin 10W-40, 15W-40 veya aracın spektlerine göre 5W-30 mineral/yarı-sentetik) seçilmelidir.

• Neden Sentetik Değil?: Tam sentetik yağların kayganlık film tabakası çok güçlüdür. Segmanlar silindir duvarındaki honlama çizgilerine hafifçe sürtünüp alışamazsa, “camlaşma” (glazing) oluşur ve motor kalıcı olarak yağ yakmaya başlar.

2. 1.000 km Sonrası (Normal Yağ Geçişi)

• İlk 1.000 km dolup rodaj yağı boşaltıldıktan ve içerideki metal çapakları temizlendikten sonra, aracın üretici onaylı Tam Sentetik Motor Yağına (örneğin 5W-30, 5W-40 vb.) geçiş yapılabilir.

Önemli Hatırlatma: İlk 1.000 km boyunca yağ seviyesi her birkaç yüz kilometrede bir çubuktan kontrol edilmelidir. Segmanlar tam oturana kadar bir miktar yağ eksiltmesi gayet doğaldır; eksilme olursa aynı tür rodaj yağı ile ilave yapılmalıdır.