Debriyaj pedalına basıldığında şanzımandan veya motor altından gelen sesin kesilmesi, sorunun aktarma organlarında pedal basılı değilken dönen ve yüke giren parçalardan kaynaklandığını gösterir.
Bu durumun en yaygın nedenleri şunlardır:
-
Prizdirek Rulmanı Aşınması: En sık karşılaşılan sebeptir. Debriyaj pedalına basılmadığında (pedal serbestken) prizdirek mili ve rulmanı şanzımanla birlikte döner. Pedal bastığınızda milin yükü ve dönme hızı değiştiği için uğultu veya bilye sesi tamamen kesilir.
-
Şanzıman Yağının Eksilmesi veya Özelliğini Yitirmesi: Şanzıman yağı azaldığında içindeki dişliler ve rulmanlar yeterince yağlanamaz. Debriyaj serbestken çalışan dişliler sürtünme nedeniyle ses yapar, pedala basıp kavrama ayrılınca ses durur.
-
Şanzıman İç Dişli ve Rulmanları: Prizdirek dışında şanzıman ana milindeki diğer bilyaların veya bilya yataklarının boşluk yapması da benzer seslere yol açar.
-
Çift Kütleli (Oynar Göbekli) Volan Aşınması: Çift kütleli volana sahip araçlarda (özellikle dizel veya yüksek torklu araçlarda), volan içindeki yay ve sönümleme mekanizması yıprandığında rölantide takırtı veya şıngırtı sesi yapar. Debriyaja basıldığında baskı plakası serbest kaldığı için ses azalır veya kesilir.
Adımın Başarılı Olduğunu Nasıl Anlarsınız?
Şanzıman yağı değişimi veya bilya/debriyaj seti yenilemesi yapıldıktan sonra, araç boşta ve rölantideyken debriyaja basıp bıraktığınızda ses seviyesinde hiçbir değişim yaşanmıyorsa sorun çözülmüş demektir.
MASRAF NE OLUR ?
Debriyaja basınca sesin kesilmesi durumunda uygulanacak tamir işleminin maliyeti, arızalı parçanın türüne ve aracın segmentine göre değişkenlik gösterir.
Prizdirek bilyasını veya debriyaj setini değiştirmek için şanzımanın tamamen aşağı indirilmesi gerekir. Şanzıman indirme işçiliği zahmetli bir süreç olduğundan, usta maliyeti parça fiyatına yakın veya daha yüksek olabilmektedir.
Tahmini Masraf Kalemleri
| Değişecek Parça / İşlem | Ortalama Parça Maliyeti | Tahmini İşçilik Maliyeti | Toplam Tahmini Maliyet |
| Sadece Prizdirek Rulmanı + Şanzıman Yağı | 1.500 TL – 3.000 TL | 3.500 TL – 6.000 TL | 5.000 TL – 9.000 TL |
| Komple Debriyaj Seti + Prizdirek Bilyası | 4.500 TL – 12.000 TL | 4.000 TL – 7.500 TL | 8.500 TL – 19.500 TL |
| Oynar Göbekli Volan + Debriyaj Seti (Dizel / Yüksek Tork) | 15.000 TL – 35.000 TL | 5.000 TL – 9.000 TL | 20.000 TL – 44.000 TL |
Tamir Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler
-
Tek İşçilikle İki İşi Halledin: Şanzıman bir kez indirildikten sonra sadece prizdirek bilyasını değiştirmek işçilik açısından verimsiz olabilir. Debriyaj setinizin (baskı balata) kullanım ömrü azaldıysa, aynı işçilik ücreti içinde seti de yeniletmek uzun vadede tasarruf sağlar.
-
Şanzıman Yağı Değişimi: Şanzıman söküldüğünde içerisindeki yağ boşaltılır. Tamir esnasında taze ve uygun viskozitede şanzıman yağı eklenmesi maliyete yaklaşık 1.000 TL – 2.000 TL fark ekleyecektir.
Debriyaj veya prizdirek bilyası değişimi şanzıman indirilmeden yapılabilir mi?
Hayır, debriyaj seti veya prizdirek bilyası değişimi şanzıman indirilmeden yapılamaz.
Bu parçalar motor ile şanzımanın tam birleştiği iç kısımda yer alır. Dolayısıyla parçalara fiziksel olarak erişebilmek için şanzımanın motordan ayrılması ve araçtan tamamen indirilmesi zorunludur.
Neden Şanzıman İndirilmek Zorunda?
-
Parçaların Konumu: Prizdirek mili şanzımanın tam giriş noktasındadır; debriyaj baskı-balata seti ise volan ile şanzıman kovanı arasında sıkışmış durumdadır.
-
Aks ve Bağlantı Sökümü: Şanzımanın ayrılabilmesi için akslar, vites halatları, marş motoru ve alt travers/motor takozlarının gevşetilmesi veya sökülmesi gerekir.
Uygulama Kontrolü Onarım tamamlandıktan sonra aracınızı rölantide çalıştırıp boşa aldığınızda ses tamamen kesilmeli; vites geçişleri takılmadan yumuşak bir şekilde gerçekleşmelidir.
Arızalı prizdirek bilyası ile araç kullanılmaya devam edilirse ne olur?
Arızalı prizdirek bilyası ile aracı kullanmaya devam etmek başlangıçta sadece ses yapsa da, zamanla şanzıman içinde zincirleme ve çok daha masraflı arızalara yol açar.
Prizdirek bilyası ihmal edildiğinde karşılaşılabilecek riskler ve sonuçlar şunlardır:
-
Bilyanın Dağılması ve Şanzımanın Kilitlenmesi: Aşınan bilya zamanla parçalanabilir. Dağılan bilya taneleri vites dişlilerinin arasına kaçarsa şanzıman aniden kilitlenebilir. Bu durum sürüş esnasında yaşanırsa ciddi güvenlik riski oluşturur.
-
Prizdirek Milinin ve Dişlilerin Bozulması: Bilya boşluk yaptıkça prizdirek mili ekseninden kayarak yalpalamaya başlar. Bu yalpalama, prizdirek milinin aşınmasına ve bağlı olduğu şanzıman dişlilerinin sentesinin bozularak aşınmasına/ kırılmasına neden olur.
-
Şanzıman Kutusunun (Gövdesinin) Hasar Görmesi: Yalpalayan bilya oturduğu yuvayı (şanzıman kovanını) genişletebilir. Yuva aşınırsa yeni bilya da sabizlenemez ve şanzıman gövdesinin kaynaklanması veya tamamen değiştirilmesi gerekir.
-
Prizdirek Keçesinin Patlaması ve Yağ Kaçağı: Yalpalama nedeniyle prizdirek yağ keçesi deforme olur ve şanzıman yağı debriyaj muhafazasına sızar. Yağlanan debriyaj balatası kaçırmaya (kaçırma/sıyırma) başlar ve araç çekişten düşer.
Adımın Başarılı Olduğunu Nasıl Anlarsınız?
Onarım sonrasında rölantide ses tamamen kesilmeli, vites geçişleri pürüzsüzleşmeli ve şanzıman çevresinde hiçbir yağ sızıntısı gözlemlenmemelidir.
Şanzımanı sökmeden sesin kesin olarak prizdirek bilyasından geldiğini nasıl anlarız?
Şanzımanı sökmeden sesin tam olarak prizdirek bilyasından kaynaklandığını %100 kesinleştirmek zor olsa da, yapılan belirli testlerle şüpheyi neredeyse kesin tanıya dönüştürmek mümkündür.
Prizdirek bilyası arızasını debriyaj rulmanı veya şanzıman içi diğer arızalardan ayırmak için uygulanan teşhis adımları şunlardır:
-
Rölantide Debriyaj Testi (Temel Ayrım): Araç çalışır halde ve boşta dururken gürültü/uğultu varsa ve debriyaja sonuna kadar bastığınız an ses anında kesiliyorsa, ses veren parça pedal serbestken dönen bir parçadır. Bu durum doğrudan prizdirek bilyasını veya şanzıman giriş milini işaret eder. (Debriyaj rulmanı bozuk olsaydı, pedala bastığınızda yük altına gireceği için ses kesilmez, aksine başlar veya artardı).
-
Hareket Halinde Vites Değişimi Testi: Araçla seyir halindeyken (örneğin 3. veya 4. viteste) debriyaja basıp vitesi boşa aldığınızda ses tamamen duruyor ancak araç vitesteyken ve gaza basarken ses devam ediyorsa, sorun prizdirek/giriş mili bilyasındadır.
-
Stetoskop / Dinleme Çubuğu ile Dinleme: Araç lifte kaldırılır veya kanala alınır. Motor rölantide çalışırken mekanik stetoskop (veya uzun bir tornavida) şanzıman kovanının prizdirek giriş noktasına (motor ile şanzımanın birleştiği hatta) değdirilir. Bilyadaki bilya bilye dağılması veya aşınma uğultusu bu noktada çok net duyulur.
Adımın Başarılı Olduğunu Nasıl Anlarsınız?
Debriyaja basıldığında ses tamamen kayboluyor, ayağınızı pedal kavrama noktasına getirmeden serbest bıraktığınızda uğultu aynı tonda geri dönüyorsa, test arızanın prizdirek bilyasında olduğunu doğrulamış olur.
İLGİLİ YAZILAR:
