İkinci el araç yaparken işini sağlama almanın bir yolu araca ekspertiz yaptırmaktır. Ekspertiz raporunda;

• Araçta boyalı veya değişen parça olup olmadığı,
• Fren sisteminin sağlamlığı,
• Lastik hava basıncı ve diş derinliği ölçümü,
• Süspansiyon sistemi kontrolü,
• Akü gücünün ölçümü,
• Yanal kayma testi,
• Diagnostik test,
• Motorun ve tekerleklerin gücü,
• Dyno testi,
• Genel arıza kontrolü,

İle ilgili bilgiler yer almaktadır.

Dyno testi ile motorun gücü ölçülmekte ve yüzde olarak mesela, %60 veya %80 gibi veriler vermektedir. Araç sahipleri dyno testi ile elde edilen motor yüzdesinin kaç olması gerektiğini merak etmektedirler.

Ekspertizde motor yüzde kaç olmalı ?

Tanımadığınız bir aracı satın alırken ekspertiz raporu yaptırdığınızda motor yüzdesinin en az %85-90 olması hedeflenir. Bu rakamların altı akla şüphe getirir.

Bununla birlikte dyno testi ile elde edilen verilerin doğruluk derecesi bazen düşük olabilmektedir. Mesela ölçümde kullanılan cihazın kalibrasyonu iyi değilse alınacak netice de yanlış olabilmektedir.

Örneğin motoru zayıf araçların da bazen motor yüzdesi %90 çıkabilmektedir. Ayrıca motor yüzdesi çıksın diye bir takım hileler de yapılabilmektedir.

Örneğin şeker hastalığı için kan tahlili vermeden önce yarım kilo baklava yerseniz kan tahlillerine bakarak doktor sizin şeker hastası olduğunuzu zannedebilir.

Dyno testinde de bir takım hilelerle zayıf motorlu araçların motor yüzdeleri yükseltilebilmektedir.

Bazen de motoru gayet sağlam bir araçta sırf balatası aşınmış diye %60 motor yüzdesi çıkabilmektedir.

Bu nedenle dyno testinin verilerini fazla önemsememek gerekir. Ekspertizde motor yüzdesi %80’in altında çıkarsa motorla alakalı hakikaten de bir sorun olup olmayacağını test etmek için motor kompresyon testi yaptırabilirsiniz.

Dyno testi nasıl yapılır ?

Aracı Dyno testine sokmak için dyno üzerindeki kancalara bağlanır,

Aracın motor yağı, şanzıman yağı, soğutma sıvısı gibi sıvıların seviyeleri kontrol edilir, eksikse tamamlanır, değişmesi gerekiyorsa değiştirilir,

Aracın lastiklerinin kabak olup olmadığı, izleri arasında taş vs olup olmadığı kontrol edilir. Bu hususlar dyno test sonuçlarını etkileyebileceği için yıpranma oranı düşük ve izleri arasında çamur, taş vs olmayan lastikler kullanılmalıdır.

Aracın kilometresi, yaşı vs bilgileri kontrol edilir.

Bu kontroller yapıldıktan sonra maksimum vitesin bir altındaki viteste ( Araç 5 viteste 4. vites) gaza basmaya başlanır.

Aracın devir göstergesinin artık yükselmediği seviyeye kadar gaza basılır.

Devir göstergesi artık yükselmiyorsa ve dyno ekranındaki grafik aşağı dönmeye başladığında gazdan ayak çekilir ve vites boşa alınır.

Gaza basarken titreşim aşırı arttıysa, motor sıcaklığı aşırı arttıysa veya vites geçişlerinde sorun oluyorsa işlem yarıda kesilir.

2. el araçlarda motor performansı kaç olmalı ?

Aracın yaşına göre motor parçalarının yıpranması ve motor performansının düşmesi normaldir. Genelde 2. el araçlarda motor performansı %70, %75 veya %80 gibi rakamlar çıkar. Eğer 2. el araçta motor testi bu rakamların üzeri çıkarsa fena değildir.

Dyno testinin doğruluğu bazen güvenilir değildir. Bazen motor performansı %95 çıkan bir motor aslında oldukça zayıf olabilmektedir.

2. el araçta motor performansı %75’in altı çıkarsa ve araçta motor performansı ile alakalı şüpheler var ise motor kompresyon testi yapılabilir.

Ekspertizde motora bakılır mı ?

Evet, oto ekspertiz işlemlerinde motora kesinlikle bakılır. Hatta motor ve mekanik kontroller, ekspertizin en kritik ve en detaylı aşamalarından biridir. Çünkü bir aracın en maliyetli parçası motordur ve buradaki gizli bir kusur, ileride çok büyük masraflar açabilir.

Ekspertizde motorun durumunu anlamak için hem görsel, hem elektronik, hem de mekanik testler uygulanır. Yapılan işlemler genel olarak şunlardır:

1. Motor Mekanik ve Sıvı Kontrolleri (Gözle ve Elle)

Uzman teknisyen kaputu açarak motor alanını detaylıca inceler:

• Yağ ve Sıvı Kaçakları: Motor bloğunda, silindir kapak contasında, karterde veya turbo bağlantılarında yağ sızıntısı olup olmadığına bakılır.

• Soğutma Sistemi: Radyatör hortumları, genleşme kavanozu ve motor suyu kontrol edilir. Motor suyuna yağ karışıp karışmadığına (conta yakma belirtisi) bakılır.

• Kayışlar ve Rulmanlar: V kayışı ve diğer yardımcı kayışların durumu, çatlakları veya motordan gelen anormal sesler (zincir/triger sesi, yatak sesi vb.) dinlenir.

2. OBD (Bilgisayarlı Arıza Tespit) Cihazı ile Kontrol

Aracın beynine (ECU) bağlanılarak motorun elektronik geçmişi taranır:

• Motorun geçmişte veya şu an verdiği arıza kodları (DTC) listelenir.

• Sensörlerin (oksijen sensörü, akışmetre, eksantrik mili sensörü vb.) doğru çalışıp çalışmadığı kontrol edilir.

• Aracın varsa enjektör değerleri ve turbo basınç durumları elektronik olarak incelenir.

3. Dyno (Dinamometre) Testi (Performans Testi)

Araç döner silindirler (dyno) üzerine çıkarılarak yüksek hızlara ulaştırılır:

• Motorun ürettiği tekerlek gücü (BG) ve tork değerleri ölçülür.

• Fabrika verileriyle karşılaştırılarak motorun performans yüzdesi (Örn: %85, %90 gibi) hesaplanır.

• Not: Çok yaşlı, motoru bitik durumda olan veya otomatik şanzımanında sorun olan araçlar risk nedeniyle dyno testine sokulmayabilir.

4. Egzoz ve Conta Kaçak Testleri (Opsiyonel / Paketine Göre)

• Duman Kontrolü: Egzozdan çıkan dumanın rengine bakılır. Mavi duman (yağ yakma), siyah duman (zengin karışım/enjektör sorunu) veya yoğun beyaz duman (su eksiltme) motorun durumu hakkında net bilgi verir.

• Conta Kaçak Testi (Kimyasal Test): Eğer motorda silindir kapak contası kaçığı şüphesi varsa, radyatör suyuna kimyasal bir sıvı eklenerek motor bloğundan suya egzoz gazı sızıp sızmadığı (motorun conta yakıp yakmadığı) kesin olarak tespit edilir.

⚠️ Önemli Bir Uyarı: Oto ekspertiz, motorun o anki durumunu ve dışarıdan/bilgisayardan görülebilen kusurlarını söyler. Motorun içine girip pistonların, sekmanların veya yatakların aşınma durumunu %100 göremez. Bu yüzden ekspertiz raporunun yanı sıra, aracın motor sesini iyi dinlemek ve her zaman detaylı bir yol testi (sürüş testi) talep etmek çok önemlidir.

Ekspertizde çıkan motor yüzdesi ne kadar güvenilir ?

Oto ekspertizlerde raporun en başında kocaman yazılan “Motor Performansı: %92” gibi ifadeler, ikinci el araç piyasasında en çok suistimal edilen ve aslında güvenilirliği oldukça düşük olan bir veridir.

Dürüst olmak gerekirse, kurumsal ve profesyonel ekspertiz firmaları artık raporlarında bu yüzdeyi büyük harflerle yazmaktan kaçınıyor veya altına ciddi yasal şerhler koyuyorlar.

Bu motor yüzdesinin neden yanıltıcı olabileceğini ve neden güvenmemeniz gerektiğini şu maddelerle açıklayabiliriz:

1. Dyno Cihazı Motorun Sağlığını Değil, Anlık Gücünü Ölçer

Ekspertizdeki o yüzde, aracın silindirler (Dyno) üzerinde tekerleğe verdiği gücün, aracın fabrika çıkışındaki (katalog verisi) beygir gücüne oranlanmasıyla bulunur.

• Motor yağ yakıyor olabilir, üfleme yapıyor olabilir, yatak sarmak üzere olabilir veya silindir kapak contası bitik olabilir… Ama o esnada turbo iyi üflüyorsa ve yakıt sistemi çalışıyorsa, cihaz motoru %95 gösterebilir.

• Yani dyno cihazı motorun ömrünü ve kalan sağlığını değil, sadece o saniyede üretebildiği gücü ölçer.

2. Hilelere ve Manipülasyona Çok Açıktır

Dyno ölçümü, testi yapan teknisyenin ve dış etkenlerin müdahalesine inanılmaz derecede açıktır:

• Yazılım Hilesi: Araçta yazılım (Chiptuning) varsa, motor aslında yıpranmış olsa bile fabrika verisinden daha yüksek güç üretebilir. Bu durumda cihaz motoru %105 veya %110 (fabrikadan daha sağlam!) gösterebilir ki bu mekanik olarak imkansızdır.

• Cihaz Kalibrasyonu ve Hava Sıcaklığı: Dyno cihazının kalibrasyonu bozuksa, dükkanın içi çok sıcak veya çok soğuksa, ya da aracı sabitleyen kayışlar gevşek bağlanmışsa sonuç tamamen yanlış çıkar.

• Operatör Müdahalesi: Testi yapan kişi, bilgisayar ekranına aracın motor özelliklerini (örneğin motor hacmini veya ağırlığını) yanlış girerek ya da test esnasında vites geçişlerini/gaz pedalını farklı ayarlayarak yüzdeyi suni olarak düşürebilir veya yükseltebilir.

3. Şanzıman Kayıpları Motor Yüzdesini Düşürür (Motor Sağlam Olsa Bile)

Dyno cihazı gücü tekerlekten ölçer ve bilgisayar bir matematiksel formülle bunu motor gücüne çevirir.

• Eğer aracın baskı balatası (debrice sistemi) kaçırıyorsa, şanzımanında aşınma varsa veya otomatik şanzıman tork konvertörü kaçırıyorsa, motordaki güç tekerleğe iletilemez.

• Bu durumda motor aslında %100 sapasağlam olsa bile, şanzımandaki kayıp yüzünden ekranda %70 görebilirsiniz. Rapora da yanıltıcı bir şekilde “Motor bitik” yazılır.

Motorun Gerçek Durumunu Anlamak İçin Neye Bakılmalı?

Ekspertiz raporundaki o soyut yüzdeye bakmak yerine, rapordaki şu somut verilere ve testlere odaklanmalısınız:

• OBD (Beyin) Arıza Kayıtları: Motorda ateşleme hatası, sensör arızası veya basınç kaybı var mı? Elektronik geçmiş en dürüst kısımdır.

• Yağ ve Sıvı Kaçak Kontrolleri: Motorun altından ve üstünden kaçak var mı? Conta sağlam mı?

• Mavi/Siyah Duman Kontrolü: Araç yüksek devirde egzozdan mavi duman atıyor mu? (Mavi duman = Motor yağ yakıyor, yani bitik).

• Kompresyon / Conta Kaçak Testi: Eğer şüphe varsa, motora kimyasal conta testi yaptırılmalıdır. Motorun silindir kompresyon değerleri (silindirlerin basınç tutma yeteneği) motorun mekanik ömrünü gösteren en gerçekçi veridir.

Özetle: Ekspertiz raporundaki “%90 motor gücü” ifadesi, motorun sorunsuz olduğu anlamına gelmez. O sadece “Bu araç şu an bu kadar güç üretebiliyor” demektir. Karar verirken ustanın motor mekaniği hakkındaki yazılı görüşlerini ve dijital arıza kodlarını okumak çok daha güvenlidir.

İLGİLİ YAZILAR:

Kompresyon testi kaç para ?

Motor performansı yüzde 70 ne demek ?